Ajo që mund të veçohet si e përbashkëta e këtyre artikujve është reduktimi i Evropës dhe Islamit. Në një anë paraqitet një Evropë si një entitet i vetëm në konsensus mbi çështjen e integrimit të myslimanëve, pa debat e diskutime, pa komente e analiza, pa qëndrime opozitare, e tëra e bashkuar në një zë të vetëm në konfirmimin e pamundësisë së integrimit të myslimanëve.

Në anën tjetër paraqitet një popullsi myslimane e cila mbart të njëjtat mëkate të vërteta apo të supozuara prej qindra vjetësh, prej të katër anëve të globit, e paarrirë, e paplotësuar, e mangët në akomodimin institucional të fesë, një masë popullsie e cila është e njëzëshme në rigorozitet fetare, për rrjedhim dhe e pamundur për t\'u integruar.

Kushdo që ka studiuar historinë e Islamit mund të grishet të komentojë vetëm mbi vënien në dukje të shpjegimeve të ofruara historike të analistëve, që ndërmarrin t\'i sqarojnë lexuesit se si një element apo një tjetër i historisë, shpjegon këtë apo atë aspekt të problemeve të sotme. Kështu sipas ndonjë analisti, na del se sulltani i Perandorisë Osmane pashkësh qenë "Papa i myslimanëve".

Flitet për pamundësinë e Islamit për të zhvilluar një autoritet institucional centralizues, si ai i papatit për Krishtërimin. Do duhej vënë në dukje se Katolicizmi është vetëm një nga degët e Krishtërimit dhe se protestantë, koptë e ortodoksë lindorë, për të përmendur disa degë të tjera të Krishtërimit, nuk njohin autoritetin e papës.

Ndoshta do t\'u vlente analistëve edhe të dinin se mungesa e krijimit të një lloj papati apo kodifikimi centralizues fetar në Islam, nuk është aksident, por një produkt i ndërgjegjshëm i kundërshtimit të themeluesve të traditës islamike ndaj paradigmës së imponimit të një interpretimi ekskluziv mbi fenë.

Pluraliteti i këndvështrimeve mbi Islamin nuk mund të shkaktojë mungesë integrimi të myslimanëve, për sa kohë që pikëtakimet midis praktikave të tyre fetare dhe shoqërisë evropiane numërohen brenda limitesh konsensuale, të cilat janë të rregulluara plotësisht si në shtete e Mbretërisë së Bashkuar.

Në të kundërt, ajo që paraqet diversitet kaotik dhe mungesë reference ndaj një sistemi unik referencial, duket se është Evropa, e cila në një shtet pranon si të ligjshme të njëjtat shfaqje publike të praktikave islame, të cilat i ndalon në një shtet tjetër.

Por është dhe më e habitshme kur lexon të shqipëruar për publikun një nga politologët më të njohur në Itali, që shpjegon pamundësinë e integrimit të myslimanëve me vetëm një fjali mbi historinë e para 500 vjetëve në Indi. Sipas politologut, intransigjenca myslimane e 500 vjetëve në Indi, solli nevojën e krijimit të shtetit pakistanez!

Së paku një politolog do të duhej të dinte se pas 500 vjetësh tashmë ishin shtresëzuar forma të reja identiteti që lidhen me krijimin e shtetit kombëtar, apo mund të grishemi të mendojmë se një italian në kërkim të gjurmëve indiane të pamundësisë për bashkëjetesë, nuk do të na shpjegonte dot pse në vendin e tij popullsia është fetarisht homogjene, ekzistojnë lëvizje të fuqishme separatiste. Këtu historia e Indisë së 500 vjetëve më parë, të cilën ai e tregon me një fjali, nuk do të jepte shpjegime të mjaftueshme.

E megjithatë, pati analistë shqiptarë që panë një mençuri profetike tek ky vizion i habitshëm historie, duke na bërë të ditur se pas ca vitesh edhe ne shqiptarët do jemi duke lexuar të njëjtin artikull, për të njëjtat probleme, të shkruar nga një shqiptar. E ky është vërtet lajm i keq.

Do mund të pritej që dikush të kish vënë në dukje se një biznesmen i krishterë zviceran pas referendumit anti-minare ndërtoi një minare mbi çatinë e vet si shenjë proteste për votën e bashkëkombëseve të vet.

Apo se ndër myslimanët e prekur në Zvicër janë edhe ata shqiptarë, kur të paktën një nga xhamitë e pakta të Zvicrës është xhami shqiptarësh. Apo mund të mendonim për belgët që votuan si deputeten e tyre në parlamentin belg një myslimane me origjinë turke që mban në kokë shaminë.

Por mbi të gjitha do shpresonim se analistët do të tregonin ndonjë njohje, edhe nëse nuk akordohen, me një armatë historianësh e sociologësh që na tërheqin vëmendjen për nga proceset historike e sociologjike të cilat na bëjnë të mundur për të parë shpjegime më pak mitologjike mbi problemet e integrimit dhe të tensioneve fetare në shoqëri.

Mbi të gjitha duhet të kujtojmë se njerëzit, fetarë apo jo, janë qenie sociale, të cilat i negociojnë vlerat e jetës së tyre, qoftë edhe ato fetare, sipas botëkuptimit që u kushtëzon koha në të cilën jetojnë, realiteti në të cilin janë rritur, idetë që informojnë epokën e tyre.

Nëse nuk kuptojmë kaq gjë nuk mund të kuptojmë se pse pas gati tre dekadash të studimit të shoqërive myslimane studiuesi francez Olivier Roy shkruan se fundamentalistë t janë më pranë Marksit, se Kuranit, apo pse, pas gjashtë vjetëve punë kërkimorë në terren për të shkruar librin e tij "Ballë për ballë me Islamin Politik", François Burgat na thotë se: Kurani nuk mund të na ndihmojë për të kuptuar fondamentalizmin, ashtu siç Bibla nuk mund të na ndihmojë për të kuptuar konfliktin në Irlandën e Veriut.

Të kuptojmë pra që problemet rreth besimtarëve nuk janë përherë "fetare" dhe se kërkimet globaliste në skedën historike të një komuniteti fetar ndoshta nuk do të na mund të na shpjegojnë sot problemet lokale të disa anëtarëve të këtij komuniteti. Politologut italian, ama, i mjafton një vështrim i shpejtë në Indinë e para 500 vjetëve për të kuptuar se myslimanët nuk mund të integrohen në Evropën e sotme.

Por ç\'mund të na thotë ky debat i importuar mbi vetë Shqipërinë? Nga një anë, duket sikur debati mbi fenë është vulosur me sloganet e tolerancës sonë fetare e cila, për hir të tolerancës së mirëfilltë fetare, duhet kaluar në filtrin e studimeve të mirëfillta shkencore mbi qasjen e shqiptarëve ndaj fesë.

Ligjërimet e tensioneve globale dhe ethet tona të politikave identitare kanë bërë atë që Elsa Ballauri quan si ndarjen e ""Ne" dhe myslimanët", ndarje që detyrimisht sjell margjinalizim dhe diskriminim.

Së dyti, duhet qartësuar se përqafimi i ligjërimit të djathtë evropian ndaj myslimanëve, edhe në qoftë i pagabueshëm ky ligjërim, nuk mund të aplikohet mbi myslimanët shqiptarë, të cilët nuk janë emigrantë në Shqipëri. Së treti, dhe më e rëndësishmja, duhet vënë në dyshim politizimi i vazhdueshëm i fesë në ligjërimin politik shqiptar.

Genci Kojdheli në artikullin e tij tek Mapo (nr. 159),"Minarja e demokracisë shqiptare", nuk komenton shumëçka mbi fenë në Shqipëri, por e përdor "minaren", si metaforë për mangësitë politike shqiptare që pengojnë integrimin në Evropë.

Teksa përsërisim shpesh se një nga vlerat thelbësore perëndimore është ndarja e politikës nga feja, shohim një insistim për të politizuar simbolet fetare dhe për t\'i vendosur ato në ligjërimin antagonist të politikave të ditës.

Për sa kohë që vazhdojmë ta bëjmë këtë, do kontribuojmë vetëm në kthimin e minares, këtij simboli fetar të përdorur negativisht në artikullin e Kojdhelit, në faktor politik.

Nëse tentojmë ta shohim minaren në rolin e saj fetar apo si pjesë e arkitekturës historike, atëherë do t\'i bëjmë të mundur asaj një distancë të shëndetshme nga politikat identitare ku është përfshirë Evropa si pjesë e hesapit të saj me të kaluarën e vet koloniale.

Nëse minarja do të vazhdojë të ketë rolin e vet tradicional apo do të kthehet në një totem politik, kjo varet jo pak edhe nga lloji i metaforave në të cilat përfshijmë publikisht minaren.